Özel Konak Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı

Uzm. Dr. Ömer Hilmi ALGA

 Yaz İshaline Dikkat

 Yaz mevsimi nedeniyle artan seyahatlere bağlı olarak da artış gösterdiğinden Turist İshali veya Seyahat İshali olarak da adlandırılmaktadır.

1- Yaz ishali nedir? Neler sebep olur?

         Yaz ishali, beslenme alışkanlığındaki değişmenin veya tüketilen yiyecek ve içeceklerdeki mikropların neden olduğu bir ishal durumudur. Mikroplar genellikle sıcak ortamlarda daha iyi ürediklerinden dolayı yaz mevsiminde yiyecekler içinde daha çok bulunurlar. Yaz ishaline virüs, bakteri veya parazit sınıfından birçok mikrop sebep olabilir. 

         Genelde hafif seyirli veya orta ağırlıkta seyreden ve birkaç gün içinde iyileşen yaz ishalleri ağır seyredecek olursa aşırı su kaybına bağlı ölümlerin sebebi olabilir.

2- Yaz ishalinin nedenleri nelerdir?

         İshalin nedenini belirlemek zor olabilir. Dışkının görünümü, gün içindeki seyri, dışkılama aralığı, birlikte bulunan diğer belirtiler tanıya yardımcıdır. Dışkı görünüm olarak şu özelliklerine göre tarif edilebilir; rengi, sulu, bol sulu, yumuşak kıvamlı, kanlı, mukuslu (sümüksü görünüm). İshalle birlikte yüksek ateş, bulantı, kusma, karın ağrısı, ağız kuruluğu, bilinç değişikliği, halsizliğin seviyesi belirtileri ishal sebebiyle ilişkili olarak bulunabilir. Yüksek ateşli ve mukuslu ishaller sıklıkla bakterilere bağlıdır ve kanlı da olduğu zaman dizanteri olma ihtimali vardır. 

3- İshalin tanısına nasıl varılır?
         Tanıya varmak için bir takım tahlillerden de faydalanılır. En sık yapılan tetkik dışkının mikroskobik incelemesidir. İshalin ağırlığı, süresi veya daha önceki tedavilere cevapsızlığı gibi durumlar göz önüne alınarak dışkı kültürü, dışkıda parazit yumurtası, amip antijeni, rotavirus, adenovirus, toksin aranması, gizli kan gibi dışkı tetkikleri yanında tam kan, beyaz küre sayımı, karaciğer fonksiyon testleri gerekebilir. 

4- Tehlike boyutu ne derecededir?
         İshalde en büyük tehlike sıvı ve elektrolit kaybıdır. Sıvı kaybı çok miktarda olacak olursa şok ve akabinde ölüme neden olabilir. Özellikle çocuklarda sıvı kaybına bağlı şok daha çabuk gelişir. İshal olan çocuğun gözleri ve bıngıldağı çöker, dudakları ve ağzı kurur, daha seyrek ve koyu idrar yapmaya başlar, ağlarken gözyaşı akmaz ve uykuya eğilimi olmaya başlarsa önemli derecede sıvı açığı var demektir. Bu sebeple tedavide öncelikle sıvının ve elektrolitlerin yerine konması gereklidir. Beraberinde veya sonrasında etkene yönelik tedaviye de başlanır. Hafif-orta seyirli ve kusmanın olmadığı ishallerde sıvının ağızdan alınması yeterli olurken, ağır sıvı kaybının olduğu veya kusma sebebiyle ağızdan yeterli sıvının alınamadığı durumlarda damardan serum uygulaması ile sıvı kaybı karşılanmalıdır.
         Yüksek ateş, kusma ile beraber, kanlı, mukuslu veya bol sulu dışkılama ile beraber olan ishaller ile 6 aydan küçük çocuklarda görülen her türlü ishal önemlidir ve hekim kontrolünde takip ve tedavi edilmelidir. 

         Yüksek ateş ve kusmanın eşlik etmediği, kısa süreli, yumuşak veya az sulu dışkılamalı ishallerde başlangıçta ishal diyeti uygulanabilir. Ancak iyileşmenin görülmediği ve rahatsızlığın arttığı durumda yine hekime müracaat edilmelidir. 
         İshal durumlarında yapılan hatalardan birisi hastanın kendi kararıyla antibiyotik veya ishal kesici ilaç kullanmasıdır. Aslında çok az ishal durumunda antibiyotik kullanımı gerekmektedir ve ishal kesiciler de bazen ciddi zararlara yol açabilmektedir. Bu nedenle doktora danışılmalıdır. 

5- Yaz ishalinden korunmak için neler yapılmalıdır?
— Seyahatlerde yeme alışkanlığınızı yavaşça değiştiriniz. Posa oranı fazla gıdaları (incir, kayısı, ham meyve vb) aşırı tüketmeyiniz. 
— El temizliği çok önemlidir. Her yiyecek öncesi ve sonrası ellerinizi temiz su ile yıkayınız.
— Kaynağı bilinmeyen musluk, çeşme sularını içmeyiniz. 
— Çiğ sebze ve meyveler için güvenli su bulamıyorsanız soyarak yiyiniz. 
— Çiğ et ve deniz ürünlerini yemeyiniz.
— Şüpheli suları 5 dakika kaynatarak güvenli hale getiriniz.
— Pastörize edilmemiş süt ve süt ürünlerini tüketmeyiniz. 
— Çiğ yenecek besinler ve diş fırçalamak için kullanacağınız su da güvenli olmalıdır. 

— Çay, kahve gibi sıcak içecekler veya ambalajlanmış meyve suları güvenle tüketilebilir.

Röportaj: Nurgül BAYER

KİMDİR?

 1962 Ankara doğumlu olan Uzm. Dr. Ömer Hilmi Alga 1987 yılında GATA Tıp Fakültesi’ni bitirdi. 1994 yılında GATA Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı’nda İhtisas yaptı. 1994-2000 yılları arasında Sivas Askeri Hastanesi, 2000-2002 yılları arasında Ardahan Askeri Hastanesi ve 2002-2006 yılları arasında Derince Askeri Hastanesi’nde görev yaptı. 2006 yılından itibaren Özel Konak Hastanesi’nde görev yapan Uzm. Dr. Ömer Hilmi Alga evli ve 2 çocuk babasıdır.